Werkhoven, 22 juli 2012 
 
Dit jaar konden we Br. Shubamrita in Nederland welkom heetten in het prachtige voormalig klooster Samaya in Werkhoven. Inspirerend en boeiend als altijd, vol aandacht voor bekende en nieuwe mensen, leidde hij deze mooie zondagmiddag. Hieronder volgt een impressie van zijn lezing. 
 
Het leven is een geschenk - het leven leven is een vaardigheid 
 
Wat betekent het leven voor ons? Veel mensen antwoorden hierop dat leven een reis is, sommigen zeggen een avontuur, anderen zeggen een uitdaging. Een paar mensen noemen het leven een leerervaring. Ook noemen mensen het leven soms een groot probleem. We kunnen ook zeggen dat het leven een geschenk is. Maar wat is een geschenk? Wat we voor onszelf kopen of ontnemen van een ander is geen geschenk. Een geschenk is iets wat aan ons gegeven is, uit liefde en zonder dwang of eisen. Maar van wie hebben we dit geschenk van het leven ontvangen? Een verzameling organen vormt nog geen levend lichaam. De aanwezigheid van vonk die leven genereert ontbreekt. Ouders zijn als instrumenten in het doorgeven van dit geschenk. De bron ligt echter in iets hogers. De één noemt leven een geschenk van God, de ander van de Natuur, maar het leven is ons in ieder geval gegeven.  Bij het zien van een mooi horloge weten we onmiddellijk dat er iemand is geweest die het gemaakt heeft. Zo is het ook met de bron van gehele schepping. Wetenschap en techniek hebben enorme vooruitgangen geboekt. Sommigen denken daardoor dat er geen noodzaak is om in hogere macht te geloven. Maar achter ieder wetenschappelijk proces zit een kracht. 
 
We hechten veel waarde aan het leven. Er wordt veel geld ingezet voor het redden van levens. De meesten van ons willen dan ook graag vasthouden aan het leven en zien het als zeer waardevol geschenk. Maar waarom geven we een geschenk? Dit doen we om de ander gelukkig te maken. Dit geldt ook voor het geschenk van het leven. Zoals in heilige geschriften staat is het leven zelf gegeven voor geluk tot in de eeuwigheid. En hoe kunnen we de gever van het leven bedanken voor dit gift? Simpelweg door het uiteindelijke doel van het leven te vervullen: eeuwige vreugde en vrijheid. In spirituele termen spreken we dan van Godsrealisatie of Zelfrealisatie. Amma zegt dat we het leven vaak slechts gebruiken om te eten, drinken, slapen en ons voort te planten. Maar dan hebben we het geschenk van het leven nog niet volledig uitgepakt. Soms is de verpakking van een geschenk al zo mooi dat je het niet meteen uitpakt. Maar op deze manier komen we niet toe aan de diepere betekenis van het leven. 
 
In de Indiase traditie onderscheid men vier doelen voor het menselijk leven, de purushartha. Een van de doelen is het vergaren van rijkdom, bezittingen, status en geld (artha). Een tweede doel is het vervullen van onze verlangens (kama). De spirituele traditie van India wijst deze twee doelen niet af, maar wijst ons erop dat we altijd ook twee andere doelen van het leven in ogenschouw moeten houden. Dat zijn dharma, ofwel de juiste weg bewandelen volgens spirituele waarden, en ten slotte als vierde moksha, Zelfrealisatie of bevrijding. Spirituele kennis helpt ons om het leven als kunst te beoefenen. 
 
Het leven is een geschenk, maar ermee om leren gaan is de vaardigheid. Op basis van Amma’s woorden kunnen we daarbij vier belangrijke punten onderscheiden:
 
Ten eerste is het van belang dat we begrijpen wat de mogelijkheden zijn van het menselijk leven, zodat we ons leven op de juiste manier kunnen benutten. Zo leven we bijvoorbeeld tegenwoordig in een wereld vol smartphones en tablets. Dit zijn allemaal leuke hulpmiddelen, maar we moeten er wel eerst alle mogelijkheden van leren gebruiken en de toepassingen ervan doorzien. Zo gebruiken we van onze eigen mogelijkheden als mens ook vaak maar een klein deel in ons leven. We zijn ons vaak niet bewust van de oneindige schat aan mogelijkheden die we met ons meedragen. We zeggen soms: “Ach, ik ben ook maar een mens”. Dit zeggen we eigenlijk omdat we onszelf vaak zien als zwak en hulpeloos. We zien onszelf zelden als belichaming van allerhoogste kracht en liefde. Amma begint haar toespraak altijd met die erkenning. Ze herinnert ons keer op keer aan deze waarheid over onszelf. Mensen als Amma herinneren er ons telkens aan dat we een oneindig Zelf zijn. Ze zijn als de snooze-knop op de wekker. Eerst reageren we met tegenzin op de wekker, maar eenmaal wakker zijn we blij dat we bijvoorbeeld onze afspraak konden halen. Een student vroeg eens aan Amma hoe het kan dat we zo alert en helder zijn als zij een lezing geeft of iets tegen ons zegt. De student merkte op dat hem dit nooit gebeurt als een professor aan het woord is tijdens college. Hij vroeg Amma of zij ons misschien hypnotiseert. Amma zei hierop lachend: “Nee, je bent al gehypnotiseerd. Ik probeer je daaruit te halen. Je bent doordrongen met de gedachte dat je een beperkt mens bent en ik zeg je het tegenovergestelde”.
 
Ten tweede zouden we de ware aard van de wereld moeten zien te begrijpen. Elk object bevindt zich in een constante staat van verandering. Dus tijdelijkheid is de ware aard van alle dingen in de wereld: alles verandert. En dat is de wereld waarin wij onze veiligheid proberen te zoeken. Amma zegt dat het zoeken naar veiligheid in de wereld is alsof we proberen te dansen op een podium dat continue beweegt en schudt. Op zo’n plaats voelen we ons nooit op ons gemak. Daarom moeten we proberen naar het allerhoogste te streven. Dit helpt ons het leven met de juiste verwachtingen tegemoet te treden en maakt ons leven succesvoller. We kennen allemaal tegenstellingen in ons leven als succes en falen, plezier en pijn. Als het ‘goede’ komt, zijn we zo blij dat we ons erin verliezen. Als het ‘negatieve’ komt verdrinken we in depressie. We zitten bijna altijd in de extremen, maar bevinden ons weinig in het midden. Amma wijst ons erop dat er echter een staat is van gelijkmatigheid waar het ware geluk zich bevindt. Externe oorzaken van het leven hebben dan minder grip op ons. Dat betekent natuurlijk niet dat we onze successen niet mogen vieren of ons verdriet niet mogen voelen. Maar begrip van de veranderende aard van het leven helpt ons om onszelf niet te verliezen in deze ups en downs. We moeten dit moment gebruiken om te streven naar dat wat niet verandert. Dit kan de stabiele basis zijn van ons leven. 
 
Ten derde is het verstandig als we de instrumenten waarmee we in contact zijn met de wereld – onze zintuigen – onder controle houden. Op de voorkant van sommige versies van het Indiase heilige geschrift de Srimad Bhagavad Gita staat een afbeelding van Heer Krishna en Arjuna in een strijdwagen getrokken door vijf paarden. Deze vijf paarden vertegenwoordigen de vijf zintuigen. Elk paard zou en andere kant op rennen als de wagenmenner de paarden niet in toom zou kunnen houden. De wagenmenner in de strijdwagen op de afbeelding is niemand minder dan Heer Krishna zelf. Hij staat voor het onderscheidend vermogen van de geest. Hij zorgt ervoor dat niet alles wat de zintuigen opnemen de menselijke geest bereikt, maar gefilterd wordt. Zoals de spamfilter van een e-mailprogramma. Alles wat niet nodig is wordt geweigerd. Alleen goede impulsen krijgen toegang. Zo blijft de geest veilig en gezond. In ons leven zijn onze spirituele oefeningen een belangrijke kracht om ons onderscheidingsvermogen te ontwikkelen en te onderhouden. 
 
Ten slotte spreekt Amma over het belang van het beoefenen van onthechting. Veel mensen vinden onthechting niet fijn omdat ze denken dat het betekent dat we niets of niemand kunnen liefhebben of niet kunnen handelen. Dat klopt niet. We kunnen heel liefdevol, zorgzaam en actief zijn, maar toch vrij zijn van gehechtheid. Onthechting betekent ook niet dat we zomaar afwachten wat er gebeurt of dat we iets doen zonder daarmee een doel na te streven. Het betekent dat we echter meer gefocust raken op de handeling zelf, in plaats van het doel van de handeling. We investeren in het proces en niet in dat wat we willen bereiken. Deze manier van handelen geeft ons een gevoel van vreugde. Neem bijvoorbeeld een kind dat leert lopen. Hoe vaak het kind ook valt, het raakt niet getraumatiseerd. Dat is omdat het kind uitsluitend in het moment is. Zelfs binnen relaties is onthechting mogelijk. Beide partners proberen meer en meer aan de relatie bij te dragen. Hun focus ligt op het geven en niet op wat het kan opbrengen. Vaak is onze houding in een relatie: ik geef je dit, maar ik wil er dit en dat voor terug. Als beiden in de relatie echter bezig zijn met geven, zonder er iets voor terug te willen, wordt de relatie veel waardevoller. 
 
Amma benadrukt dat het zo belangrijk is hoe we het huidige moment gebruiken. Laten we onze spirituele oefeningen niet uitstellen. Laten we er geen plan van maken voor na ons pensioen. Amma zegt dat ze dit veel ziet gebeuren. Maar zelfs onze volgende ademhaling is niet in onze eigen handen. Laten we ons richten op het nu en ons best doen. Laten we het geschenk van het leven zo goed mogelijk gebruiken en de gever trots maken dat Hij ons het leven geschonken heeft.